Landelijke DNA-lab dag 2025

Workshop: Microplastics zijn inmiddels overal gevonden, van Groenland en de Himalaya tot de diepste oceaantroggen. Via zeeën, rivieren en lucht komen deze minuscule deeltjes in vissen, drinkwater en zelfs planten terecht. Uiteindelijk belanden ze in ons lichaam.
Eenmaal binnen kunnen plastic deeltjes het darmweefsel binnendringen en de natuurlijke barrière verzwakken, waardoor bacteriën doordringen en ontstekingen ontstaan. De impact op het immuunsysteem varieert per type en grootte van het plastic. Sommige soorten hebben een sterker effect dan andere. Eerste studies tonen aan dat microplastics de bloed-hersenbarrière kunnen passeren zonder directe schade, maar de gevolgen van langdurige blootstelling zijn nog onbekend. Onderzoek toont aan dat door blootstelling aan polystereen-nanoplastics DNA-schade en genetische afwijkingen optreden in gekweekte zoogdiercellen.

Hoe toon je microplastics aan in het milieu en planten? In deze workshop ga je zelf aan de slag met verschillende detectietechnieken, waaronder die van GLOBE Nederland. We verkennen zowel bekende als minder gangbare methodes. Als afsluiting laat ik een bijzonder profielwerkstuk zien: leerlingen hebben microplastics aangetoond in het nierweefsel van schapen. Ontdek zelf hoe alomtegenwoordig deze deeltjes zijn!

Doelgroep: voor docenten en toa’s 3-6 havo/vwo

In samenwerking met keynote spreker Erik de Vrieze wordt op dit moment een nieuw DNA-lab ontwikkeld in Nijmegen. Tijdens deze workshop maak je als eerste kennis met dit nieuwe DNA-lab, dit betekent dat feedback ook onderdeel is van de workshop. Het DNA-lab bestaat uit een computerpracticum waarbij eerst gezocht wordt naar het gen dat verantwoordelijk is voor het Usher-syndroom, vervolgens wordt geprobeerd het gen uit te schakelen. Het DNA-lab is zo ontworpen dat het inzicht in genetische modificatie en gentherapie verhoogd worden; termen als CRISPR-Cas en knock-out worden uitgebreid behandeld.

Bijna iedereen weet wel wat een bibliotheek is, maar ben je al bekend met onze Meet-o-Theek? Bij ons leen je geen boeken maar meetinstrumenten, zoals een microscoop, telescoop, wildcamera of warmtecamera. Tijdens deze workshopsessie kun je leer je onze meetapparatuur kennen en gaan we aan de slag met of (onze) leenapparatuur gebruikt kan worden in jullie vakken of projectweken.

Workshop: Met deze workshop maak je kennis met de nieuwste leskist voor het vmbo van de Reizende DNA-labs & ABE Nederland.

Tijdens deze workshop kruip je in de huid van leerlingen en ga je aan de slag met verscheidene onderdelen van deze nieuwe leskist. De leskist bevat een casus die meerdere thema’s behandeld zoals erfelijkheid en ecologie. Met escape room achtige werkvormen en practica lossen leerlingen de casus op.

Het doel van de leskist is om biologische thema’s behapbaarder te maken op een leuke en leerzame manier.

De leskist kan in het nieuwe schooljaar kosteloos geboekt worden.

Deze workshop is bedoeld voor docenten en toa’s.

Workshop: Welke voedingsadviezen zijn te vertrouwen en welke adviezen zijn waanzin? Jongeren krijgen hun informatie steeds vaker via sociale media. Helaas gaat het hierbij soms om onbetrouwbare bronnen die verkeerde informatie verspreiden. De meeste jongeren hebben niet de vaardigheden om de betrouwbaarheid van informatie te beoordelen, wat ze kwetsbaar maakt voor manipulatie.

Tijdens deze workshop bestuderen we onbetrouwbare informatie op sociale media binnen het thema ‘suiker en kanker’, gebruiken we een methode om deze informatie op betrouwbaarheid te beoordelen en maken we een video over het onderwerp.

‘Waarheid of waanzin?’ heeft als doel om deelnemers/leerlingen bewust te maken van misinformatie online en de vaardigheden mee te geven om hier beter tegen bewapend te zijn.

Workshop: Genetische foutjes kunnen grote gevolgen hebben, maar hoe spoor je ze op?  Hoe kun je uit al die codes en letters nou iets zeggen over je gezondheid? In deze interactieve workshop van 60 minuten duik je in de wereld van DNA en bio-informatica door gebruik te maken van BLAST, een hele makkelijke maar krachtige tool die onderzoekers helpt om DNA-sequenties te vergelijken en foutjes op te sporen.

Door samen te experimenteren ontdekken we hoe je dit in kunt inzetten om leerlingen actief te laten leren over moleculaire biologie en data-analyse. We begeleiden je in deze workshop stap voor stap, zodat je zelf ziet hoe bio-informatica toegepast kan worden in de klas. Deze workshop is een sneak-peak van onze nieuwe masterclass over Gecodeerde gezondheid, hoe je met bio-informatica DNA kunt begrijpen. Dus als je als bèta-expert dit zelf wilt doen met je leerlingen of gewoon nieuwsgierig bent naar hoe wij dit aanpakken, kom vooral langs en leer om te speuren in DNA.

De masterclass Gecodeerde gezondheid, hoe je met bio-informatica DNA kunt begrijpen is een samenwerking van het UMCG, afdeling Genetica en het Instituut voor Life Science & Technology van de Hanze. Deze nieuwe masterclass gaan we vanaf mei 2025 op de Hanze aanbieden aan leerlingen havo 5/vwo 5.

Workshop: Het Kapteyn Mobiele Planetarium van de Rijksuniversiteit Groningen is een opblaasbare koepel van 3,5 meter hoog en 6 meter doorsnede. Aan de binnenkant worden interactieve films geprojecteerd van de nachtelijke hemel, planeten, sterren en sterrenstelsels. Studenten Sterrenkunde van de Rijksuniversiteit Groningen bezoeken met het mobiel planetarium middelbare en basisscholen en leggen aan de hand van deze projecties uit hoe mooi, groot en bijzonder het heelal is! Deze sessie is bedoeld om docenten en toa’s te inspireren en ook hen zich te laten verwonderen over de Aarde, het zonnestelsel en de Melkweg.

workshop: In deze workshop delen toa’s practica op het gebied van biologie en DNA. Van verschillende practica zijn demo’s te zien. Daarnaast is er volop gelegenheid om met elkaar ervaringen en tips uit te wisselen.

Workshop: In het door Wageningen verzorgde DNA-lab duiken de leerlingen onder begeleiding van 2 studenten in de genetica van de tomatenplant. Met behulp van PCR gaan we zoeken naar genen met bepaalde eigenschappen zoals resistentie tegen ziektes en plagen. Daarnaast bespreken we hoe deze technieken toegepast worden in plantenonderzoek en -veredeling.

Deze workshop is bedoeld voor docenten en toa’s die nog niet bekend zijn met dit DNA-lab.

Workshop: Tijdens deze workshop zal de coördinator van het Reizend DNA-lab Gen-Ethica met de deelnemers de dialoog aangaan over ethische en maatschappelijke vraagstukken rondom DNA-onderzoek. Hierbij kun je bijvoorbeeld denken aan onderzoek naar het aanpassen van embryonaal DNA en het gebruik van commerciële DNA-testen. De focus ligt tijdens deze workshop dus op de maatschappelijke aspecten van biomedisch onderzoek, waarbij een plenaire dialoog wordt afgewisseld met interactieve werkvormen. Deelnemers kruipen op deze manier in de huid van de leerlingen die deelnemen aan het Reizend DNA-lab Gen-Ethica. Gen-Ethica laat zien dat de deelnemers bewust worden van de invloed van wetenschap op het dagelijks leven en op hun toekomst door met een open blik het gesprek aan te gaan.

Workshop: Tijdens deze workshop zal de coördinator van het Reizend DNA-lab Taal van de Tumor het grootste deel van dit practicum doorlopen. Door de rol van een leerling aan te nemen, maken de deelnemers kennis met de les en ontdekken zij welke technieken komen kijken bij het analyseren van het gezonde DNA en het tumor-DNA van onze fictieve patiënt mevrouw X. Zij gaan zelf aan de slag als DNA-onderzoeker om uit te zoeken welke fouten er in het DNA van de kankercellen van de patiënt zitten, zodat ze een advies aan de arts kunnen geven over een passende behandeling.

Deze workshop is bedoeld voor docenten en toa’s die nog niet bekend zijn met dit DNA-lab.

Workshop: Voor het goed uitoefenen van zijn werk moet een eiwit zich op een specifieke wijze opvouwen. Mutaties kunnen dit vouwproces verstoren, waardoor verkeerd gevouwen eiwitten ontstaan met ziektes als diabetes, cystische fibrose (taaislijmziekte) of de ziekte van Alzheimer als gevolg.

U gaat in dit DNA-lab op zoek naar de moleculaire oorzaak van enkele eiwitvouwingsziekten. U krijgt een voorproefje van hoe leerlingen kennis kunnen maken met technieken om “gezonde” en “zieke” eiwitten in cellen op te sporen. U gaat zelf eenvoudige technieken toepassen die belangrijk zijn voor het bepalen van eiwitstructuren (vergelijkbaar met röntgendiffractie) en doet een proef die aantoont dat verstoring van de eiwitstructuur leidt tot het verlies van de activiteit van het eiwit.

Deze workshop is bedoeld voor docenten en toa’s die nog niet bekend zijn met dit DNA-lab om te kijken of dit lab toegevoegde waarde heeft voor hun leerlingen.

Workshop: Bij het Reizende DNA-lab Bioinformatica: Leven in de computer krijgen uw leerlingen de kans om de computer te gebruiken voor het oplossen van biologische problemen. Als u dit lab boekt, komt er een student naar de school om met uw hulp het practicum te geven.

In deze workshop leggen we u uit wat er van u verwacht wordt bij boeking van een practicum. Daarnaast maakt u kennis met dit DNA-lab en de bijbehorende inleidende en afsluitende lessen. Ook doorloopt u zelf (delen van) de biologie- en scheikundevariant van dit DNA-lab.

Workshop: Wat heeft biobrandstof met DNA te maken? De link zit in de omzetting van plantaardige suikers door gist, een micro-organisme dat suiker consumeert en ethanol produceert. Gist doet dit van nature al, maar om biobrandstoffen betaalbaar te maken moet de opbrengst worden verhoogt. Om dit voor elkaar te krijgen kunnen we de erfelijke eigenschappen van gist veranderen. Om te weten welke genen we precies moeten veranderen, moeten we op zoek naar de relatie tussen het DNA van de gist en de ethanolproductie. Tijdens dit practicum zal zelf bio-ethanol uit wc-papier gemaakt worden van enzymen en het micro-organisme gist. De effecten van enzymen op het totale productieproces en hoe snel de cellen ethanol produceren worden bekeken.

Deze workshop is bedoeld voor docenten en toa’s die nog niet bekend zijn met dit DNA-lab.

Workshop: In deze workshop bent u forensisch DNA-onderzoeker en ervaart u dat het forensisch onderzoek in de realiteit niet zo makkelijk gaat als in de populaire televisieserie Crime Scene Investigation (CSI).

Als forensisch DNA-onderzoekers onderzoekt u de bivakmuts op biologische sporen. Met forensische lichtbronnen en specifieke testen kan worden achterhaald of er biologisch materiaal is achtergebleven op de bivakmuts. Uit de eventuele gevonden sporen wordt vervolgens DNA geïsoleerd. Met het geïsoleerde DNA wordt een PCR uitgevoerd en uiteindelijk worden met behulp van een capillaire gel-elektroforese echte DNA-profielen gemaakt. Daarna begint het puzzelen met de pieken van de DNA-profielen. Als de resultaten zijn bekeken, wordt een vergelijkend DNA-onderzoek uitgevoerd en zal de zeldzaamheidswaarde van de DNA-profielen worden berekend. De Officier van Justitie verwacht van u een objectieve rapportage van de gevonden resultaten. Dit rapport kan vervolgens worden gebruikt als bewijsstuk in de rechtszaal.

Deze workshop is bedoeld voor docenten en toa’s die nog niet bekend zijn met dit DNA-lab.